Thánh Phêrô Đamianô

Đức Giáo Hoàng Biển Đức XVI: Buổi Triều Kiến Chung hằng tuần Thứ Tư 9/9/2009 – Bài Giáo Lý 88 trong Loạt bài về Giáo Hội Hiệp Thông Tông Truyền

Anh chị em thân mến,

Trong những buổi giáo lý Thứ Tư hằng tuần này, tôi đã bàn tới một số nhân vật cao cả trong đời sống Giáo Hội từ đầu của Giáo Hội. Hôm nay tôi muốn chia sẻ về một trong những con người đáng kể nhất ở thế kỷ 11, đó là Thánh Phêrô Đamianô, vị đan sĩ, con người yêu chuộng cuộc sống cô quạnh đồng thời cũng là một con người can trường của Giáo Hội, đích thân tham dự vào công cuộc canh tân được thực hiện bởi các vị giáo hoàng thời ấy.

Ngài được sinh ra ở Ravenna vào năm 1007 từ một gia đình quí phái nhưng nghèo nàn. Ngài là đứa con mồ côi và đã sống tuổi thơ đầy những khốn khó và khổ đau. Mặc dù chị của ngài cương quyết đóng vai trò làm mẹ đối với ngài cũng như đối với người anh của ngài, ngài đã được ông Đamianô nhận làm dưỡng tử. Thật vậy, đó là lý do sau này ngài đã được gọi là Phêrô Đamianô. Việc học hành của ngài trước hết ở Faenza rồi ở Parma, nơi vào năm 25 tuổi chúng ta thấy ngài đóng vai giảng dạy. Ngoài khả năng sâu sắc về ngành luật, ngài có cả một biệt tàic về nghệ thuật viết lách nữa –“ars scibendi” – và nhờ kiến thức của ngài về những đại tác phẩm kinh điển Latinh, ngài đã trở thành “một trong những chuyên gia Latinh trong thời của ngài, một trong những nhà trước tác danh tiếng nhất của Thời Trung Cổ Latinh” (J. Leclercq, Pierre Damien, Ermite et Homme d'Eglise, Rome, 1960, p. 172).

Ngài là nhân vật nổi bật ở các thứ loại văn chương khác nhau nhất: từ các thư từ tới các bài giảng, từ những tiểu sử thánh nhân đến những lời nguyện cầu, từ thi ca đến truyện dí dỏm. Cảm tính của ngài đối với vẻ đẹp dẫn ngài đến chỗ chiêm ngưỡng thế giới có tính cách thi ca. Thánh Phêrô Đamianô đã quan niệm vũ trụ này như là một “dụ ngôn” khôn dò và là một thứ vươn dài trải rộng các thứ biểu hiệu nhờ đó có thể sử dụng để hiểu biết về đời sống nội tâm và thực tại thần linh và siêu nhiên. Từ viễn ảnh ấy, khoảng vào năm 1034, việc chiêm ngưỡng tuyệt đối tính của Thiên Chúa đã thôi thúc ngài từ từ tách mình khỏi thế gian cùng với những thực tại phù du tạm bợ của nó để ẩn mình tại đan viện ở Fonte Avellana là nơi được thành lập mấy thập niên trước đó, thế nhưng lại nổi tiếng về đời sống khổ hạnh của nó. Ngài đã viết về đời sống của vị sáng lập đan viện này là Thánh Romual ở Ravenna, để củng cố các đan sĩ, đồng thời tiến thân trong đời sống thiêng liêng, thể hiện đời sống đan tu ẩn sĩ lý tưởng của mình.

Giờ đây cần phải nhấn mạnh đến một điểm đặc biệt, đó là đời sống ẩn tu ở Fonte Avellana là đời sống cho Thánh Giá, và thập giá là mầu nhiệm Kitô giáo lôi cuốn Thánh Phêrô Đamianô nhất. Ngài nói: “Ai không yếu mến Chúa Kitô cũng không mến yêu thập giá của Chúa Kitô” (Sermo XVIII, 11, p. 117), và ngài xưng mình là “Petrus cruces Christi servorum famulus – Phêrô đầy tớ của các đầy tớ thập giá Chúa Kitô” Ep,9,1). Thánh Phêrô Đamianô đã thốt lên những lời nguyện tuyệt vời cùng thập giá, trong đó ngài cho thấy một nhãn quan về mầu nhiệm có những chiều kích vũ trụ này, vì nó bao gồm toàn thể lịch sử ơn cứu độ. Ngài than lên rằng “Ôi thập giá phúc đức, ngươi được tôn kính nơi đức tin của các vị tổ phụ, nơi những lời tiên báo của các vị tiên tri, nơi hội đồng các vị tông đồ, nơi đạo binh vinh thắng các vị tử đạo và nơi đông đảo tất cả mọi thánh nhân” (Sermo XLVIII, 14, p. 304).

Anh chị em thân mến, chớ gì gương của Thánh Phêrô Đamianô cũng dẫn chúng ta tới chỗ luôn nhìn lên thập giá như là một tác động tối hậu của tình yêu Thiên Chúa đối với con người, một tình yêu đã ban ơn cứu độ cho chúng ta. Đối với việc phát triển đời sống ẩn sĩ, vị đại đan sĩ này đã viết một Cuốn Luật mãnh liệt nhấn mạnh đến “tính chất nghiêm khắc của đời sống ẩn tu”: Trong thinh lặng của viện tu, người đan tu được kêu gọi sống một đời sống cầu nguyện hằng ngày đêm cùng với những việc chay tịnh lâu dài và khổ chế; họ phải thi hành đức bác ái huynh đệ cách quảng đại và một đức vâng lời vị đan viện trưởng một cách mau mắn và sẵn sàng luôn. Trong việc học hỏi và suy niệm Thánh Kinh hằng ngày, Thánh Phêrô Đamianô đã khám phá ra ý nghĩa thần bí của Lời Chúa, thấy nơi đó lương thực cho đời sống thiêng liêng của mình. Vì thế ngài đã gọi căn phòng ẩn tu là “phòng khách cho cuộc Thiên Chúa đối thoại với con người”. Đối với ngài thì cuộc sống ẩn tu là tột đỉnh của đời sống Kitô giáo; nó nằm “ở tột đỉnh của các bậc sống”, vì người đan tu, thoát khỏi những dính bén trần gian và chính bản thân mình, lãnh nhận “bảo chứng Thánh Linh và linh hồn họ hạnh phúc liên kết với Bạn Tình thiên quốc” (Ep 18, 17; cf. Ep 28, 43 ff.). Điều này cũng quan trọng đối với chúng ta ngày nay, dù chúng ta không phải là thành phần đan sĩ, ở chỗ có thể sống thinh lặng nơi bản thân mình để nghe thấy tiếng của Thiên Chúa, có thể nói để tìm kiếm một “phòng khách” là nơi cho Thiên Chúa nói với chúng ta: Việc học biết Lời Chúa trong nguyện cầu và suy niệm là con đường sống vậy.

Thánh Phêrô Đamianô, vị căn bản là một con người cầu nguyện, suy niệm và chiêm niệm, cũng là một thần học gia tài giỏi nữa: Việc suy niệm của ngài về một số chủ đề tín lý đã dẫn ngài đến những kết luận quan trọng cho đời sống. Chẳng hạn như ngài rõ ràng và linh hoạt diễn tả tín lý về Chúa Ba Ngôi. Ngài đã sử dụng, hợp với các bản văn thánh kinh và giáo phụ, ba từ ngữ nồng cốt sau này trở thành những từ ngữ định thức cho cả triết lý Tây phương, đó là 3 chữ procession, relation e persona (cf. Opusc. XXXVIII: PL CXLV, 633-642; and Opusc. II and III: ibid., 41 ff. and 58 ff.). Tuy nhiên, khi thực hiện việc phân tích thần học dẫn ngài tới chỗ chiêm ngắm sự sống nội tại của Thiên Chúa và cuộc trao đổi yêu đương khôn tả giữas 3 Ngôi thần linh, ngài rút tỉa từ đó những kết luận khổ hạnh cho đời sống cộng đồng cũng như cho những liên hệ thích đáng giữa Kitô hữu Latinh và Hy Lạp là thành phần chia rẽ nhau về đề tài này. Việc ngài suy niệm về hình ảnh Chúa Kitô cũng có những phản ảnh cụ thể quan trọng, vì toàn thể Thánh Kinh đều tập trung vào người. Thánh Phêrô Đamianô nhận định rằng “Chính dân do Thái, qua các trang Thánh Kinh, người ta có thể nói, đã mang Chúa Kitô trên vai của họ” (Sermo XL, 15). Ngài nói thêm, bởi thế, Chúa Kitô cần phải trở thành tâm điểm của đời sống đan sĩ: “Chúa Kitô cần phải được nghe bằng ngôn ngữ của chúng ta, Chúa Kitô cần phải được thấy bằng đời sống của chúng ta, Người cần phải được cảm nhận bằng con tim của chúng ta” (Sermo VIII, 5). Mối hiệp nhất sâu xa với Chúa Kitô phải bao gồm chẳng những thành phần đan sĩ mà còn tất cả mọi người đã lãnh nhận phép rửa. Đối với chúng ta nó cũng bao hàm một tiếng gọi thiết tha đừng để mình hoàn toàn bị thu hút vào các thứ hoạt động, vấn đề và bận tâm thường ngày, mà quên đi rằng Chúa Giêsu cần phải thực sự là tâm điểm của đời sống chúng ta.

Mối hiệp thông với Chúa Kitô là những gì kiến tạo nên mối hiệp nhất giữa thành phần Kitô hữu. Trong Bức Thư 28, một luận đề khôn sáng về giáo hội học, Thánh Phêrô Đamianô khai triển một khoa thần học về Giáo Hội như là một mối hiệp thông. Ngài viết “Giáo Hội của Chúa Kitô được liên kết bằng mối giây bác ái cho đến độ, như Giáo Hội duy nhất trong nhiều phần thể, Giáo Hội cũng mầu nhiệm qui tụ lại một cách trọn vẹn nơi chỉ một trong các phần thể của mình; nhờ đó toàn thể Giáo Hội hoàn vũ mới đáng được gọi là Phu Thê duy nhất của Chúa Kitô một cách đặc biệt, và hết mọi linh hồn được tuyển chọn, vì mầu nhiệm có tính cách bí tích này, đều được hoàn toàn coi là Giáo Hội”. Điều là là một vấn đề quan trọng: chẳng những toàn thể Giáo Hội hoàn vũ được liên kết, mà ở nơi mỗi một người trong chúng ta toàn thể Giáo Hội cũng cần phải hiện diện nữa. Thế nên, việc phục vụ con người cá nhân trở thành “biểu hiệu của tính chất hoàn vũ” (Ep 28,9-23). Tuy nhiên, hình ảnh lý tưởng về “Hội Thánh” được Thánh Phêrô Đamianô dẫn giải không tương ứng – như ngài quá biết như thế – với thực tại của thời ngài sống. Đó là lý do ngài không sợ bác bỏ tình trạng băng hoại đang diễn ra trong các đan viện cũng như nơi thành phần giáo sĩ, nhất là vì việc thực hành các thứ quyền bính trần thế đối với vấn đề phong chức cho các phần vụ trong giáo hội: có một số vị giám mục và đan viện phụ đã tác hành như thể là thành phần thống lãnh đối với các kẻ bề dưới của mình hơn là mục tử của các linh hồn. Không lạ gì đời sống luân lý của họ cần phải cải tiến rất nhiều. Đó là lý do, vì hết sức buồn khổ, vào năm 1057, Thánh Phêrô Đamianô đã rời đan viện và chấp nhận một cách khó khăn việc bổ nhiệm làm giám mục hồng y ở Ostia, từ đó hoàn toàn tham gia vào việc hợp tác với các vị giáo hoàng trong công việc khó khăn canh tân Giáo Hội. Ngài đã thấy rằng việc chiêm ngắm mà thôi chưa đủ, và cần phải từ bỏ cái vẻ đẹp của việc chiêm niệm để trợ giúp công việc canh tân của Giáo Hội. Thế nên ngài đã từ bỏ vẻ đẹp của đời sống ẩn tu và can đảm thực hiện nhiều cuộc hành trình và sứ vụ.

Vì lòng ngài yêu chuộng đời sống đan tu, 10 năm sau, vào năm 1067, ngài được phép trở về Fonte Avellana, từ nhiệm khỏi Giáo Phận Ostia. Tuy nhiên, cảnh bình lặng ước mơ không kéo dài bao lâu: Hai năm sau, ngài được sai đến Frankfurt để cố gắng ngăn chặn việc ly dị vợ là Bertha của Vua Henry VI; và một lần nữa cũng vào 2 năm sau đó, năm 1071, ngài đã đến Montecassino dể thánh hiến thánh đường của đan viện ở đây, và vào đầu năm 1072, ngài đã đến Ravenna để thiết lập an bình với vị tổng giám mục địa phương, vị đã ủng hộ nhân vật ngụy giáo hoàng, gây ra cảnh khai trừ ở thành phố này. Trong khi trở về với chốn ẩn tu, bất thình lình ngài bị ngả bệnh và buộc phải ở lại Faenza nơi đan viện Thánh Biển Đức “Santa Maria Vecchia fuori porta”, nơi ngài đã qua đời vào ngày 22-23/2/1072.

Anh chị em thân mến, thật là một ân phúc lớn lao trong đời sống của Giáo Hội Chúa đã làm cho xuất hiện một con người chan chức, phong phú và phức tạp như con người Thánh Phêrô Đamianô và không dễ gì kiếm được những tác phẩm sâu sắc và sống động như những tác phẩm của vị ẩn sĩ ở Fonte Avellana này. Ngài là một đan sĩ cho tới cùng, với những hình thức khổ hạnh đối với chúng ta ngày nay có về thái quá. Tuy nhiên, có thế ngài mới làm cho đời sống đan tu trở thành một chứng từ sống động cho chủ quyền của Thiên Chúa và thành một tiếng gọi hết mọi người hãy tiến bước trên con đường thánh đức, thoát khỏi mọi thứ thỏa hiệp với sự sữ.  Ngài đã hiến tất cả nghị lực thiêng liêng và thể lý của mình cho Chúa Kitô và Giáo Hội, bao giờ cũng vẫn, như ngài thích gọi mình, là “Petrus ultimus monachorum servus”, Phêrô, người tôi tớ thấp nhất trong các đan sĩ.    

 

Đaminh Maria Cao Tấn Tĩnh, BVL, chuyển dịch theo tín liệu được Zenit phổ biến ngày 9/9/2009